ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25 ರಂದು ಭಾರತದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಿಂತಕ, ದಾರ್ಶನಿಕ, ರಾಜನೀತಿಜ್ಞ ಹಾಗೂ ಪ್ರಖರ ದೇಶಭಕ್ತ ಪಂಡಿತ್ ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರ ಜನ್ಮದಿನವನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ದಿನವನ್ನು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು “ಅಂತ್ಯೋದಯ ದಿವಸ್” ಎಂದೂ ಆಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ಸರ್ಕಾರದ ಯೋಜನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸಮಾಜದ ಒಳಿತಿನ ಫಲಗಳು ತಲುಪಬೇಕೆಂಬ ಅವರ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಲು ಈ ದಿನ ಮೀಸಲಾಗಿದೆ.
ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣ
ಪಂಡಿತ್ ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ 25, 1916 ರಂದು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಮಥುರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಗ್ಲಾ ಚಂದ್ರಭಾನ್ (ಇಂದಿನ ದೀನದಯಾಳ್ ಧಾಮ್) ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು. ಅವರ ತಂದೆ ಭಗವತೀ ಪ್ರಸಾದ್ ಹಾಗೂ ತಾಯಿ ರಾಮಪ್ಯಾರಿ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಅನಾಥರಾದರೂ, ಅಪಾರ ಕಷ್ಟಗಳ ನಡುವೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ದೆಸೆಯಲ್ಲೇ ಅವರು ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರಾಗಿದ್ದರು. ಮೆಟ್ರಿಕ್ಯುಲೇಷನ್ ಮತ್ತು ಇಂಟರ್ಮೀಡಿಯೆಟ್ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಕಾರ್ ಮತ್ತು ಪಿಲಾನಿ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ ಚಿನ್ನದ ಪದಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ಕಾನ್ಪುರದ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಬಿ.ಎ. ಪದವಿ ಹಾಗೂ ಆಗ್ರಾದ ಸೇಂಟ್ ಜಾನ್ಸ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಎಂ.ಎ. ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದರು. ಆಡಳಿತ ಸೇವೆ (ಸಿವಿಲ್ ಸರ್ವೀಸಸ್) ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗಿದ್ದರೂ, ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರ್ಕಾರದ ಆಡಳಿತದಡಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ರಾಷ್ಟ್ರ ಸೇವೆಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟರು.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘ ಮತ್ತು ರಾಜಕೀಯ ಜೀವನ
ಕಾನ್ಪುರದಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಯಂಸೇವಕ ಸಂಘದ (ಆರ್ಎಸ್ಎಸ್) ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಡಾ. ಕೇಶವ ಬಲಿರಾಮ್ ಹೆಡ್ಗೆವಾರ್ ಅವರ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾದರು. ನಂತರ ಪೂರ್ಣಾವಧಿ ಪ್ರಚಾರಕರಾಗಿ ಸಮಾಜ ಸಂಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡರು. ಲಕ್ನೋದಿಂದ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ‘ರಾಷ್ಟ್ರಧರ್ಮ’, ‘ಪಾಂಚಜನ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ಸ್ವದೇಶ್’ ಪತ್ರಿಕೆಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆ ಹಾಗೂ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದರು.
1951 ರಲ್ಲಿ ಡಾ. ಶ್ಯಾಮಾಪ್ರಸಾದ್ ಮುಖರ್ಜಿ ಅವರು ‘ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘ’ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ, ದೀನದಯಾಳರು ಅದರ ಸಂಘಟನಾ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮುಂದೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪ್ರಧಾನ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾಗಿ ಪಕ್ಷವನ್ನು ತಳಮಟ್ಟದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದರು. ಅವರ ಸಂಘಟನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಂಡು ಮುಖರ್ಜಿಯವರು, “ನನಗೆ ಇಬ್ಬರು ದೀನದಯಾಳರು ಸಿಕ್ಕರೆ ಇಡೀ ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದ್ದರು. ಡಿಸೆಂಬರ್ 1967 ರಲ್ಲಿ ಅವರು ಭಾರತೀಯ ಜನಸಂಘದ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು.
ಪ್ರಮುಖ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು
- ಏಕಾತ್ಮ ಮಾನವತಾವಾದ: ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಜಗತ್ತು ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಮತ್ತು ಕಮ್ಯುನಿಸಂ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ನಡುವೆ ಹೊಯ್ದಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ದೀನದಯಾಳರು ಭಾರತೀಯ ನೆಲದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ‘ಏಕಾತ್ಮ ಮಾನವತಾವಾದ’ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ನೀಡಿದರು. ಮಾನವ ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ದೇಹವಲ್ಲ; ಆತನಿಗೆ ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮ—ಈ ನಾಲ್ಕೂ ಮುಖಗಳಿವೆ. ಮಾನವನ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ವಿಕಾಸವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷ ಎಂಬ ಚತುರ್ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಅತ್ಯಗತ್ಯ ಎಂದು ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.
- ಅಂತ್ಯೋದಯ: ಅಂತ್ಯೋದಯ ಎಂದರೆ ‘ಸಮಾಜದ ಕಟ್ಟಕಡೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಉದಯ’. ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ ಶ್ರೀಮಂತರ ಆದಾಯದಿಂದ ಅಳೆಯಬಾರದು; ಸಮಾಜದ ಅತಿ ಕೆಳಹಂತದಲ್ಲಿರುವ, ಬಡ ಮತ್ತು ವಂಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಜೀವನಮಟ್ಟ ಸುಧಾರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ದೇಶ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸಿದಂತೆ ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು.
ನಿಗೂಢ ಸಾವು ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಪರಂಪರೆ
ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್, ಫೆಬ್ರವರಿ 11, 1968 ರಂದು ಬಿಹಾರದ ಮುಘಲ್ಸರಾಯ್ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದ ಬಳಿ (ಇಂದಿನ ಪಂಡಿತ್ ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಜಂಕ್ಷನ್) ಅವರು ನಿಗೂಢ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಶವವಾಗಿ ಪತ್ತೆಯಾದರು. ಕೇವಲ 51 ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ದೇಶ ಒಬ್ಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನೇತಾರ ಹಾಗೂ ತತ್ವಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತು. ದೀನದಯಾಳರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ. ಗ್ರಾಮೀಣಾಭಿವೃದ್ಧಿ, ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ, ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ಆರ್ಥಿಕತೆ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ರಾಜಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಒತ್ತು ಭಾರತದ ನೀತಿ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರುವ ಹಲವು ಬಡತನ ನಿರ್ಮೂಲನಾ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ಅವರ ‘ಅಂತ್ಯೋದಯ’ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ ಮೂಲ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೆ.
ಪಂಡಿತ್ ದೀನದಯಾಳ್ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ನೀವು ಓದಲೇಬೇಕಾದ ಪುಸ್ತಕ “ಏಕಾತ್ಮ ಮಾನವತೆ”. ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಖರೀದಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಕ್ಲಿಕ್ ಮಾಡಿ
